Theo thống kê của Sở Xây dựng Hà Nội, Thành phố hiện có 77 khu chung cư, tập thể cũ được xây dựng và đưa vào sử dụng từ trên dưới 40 năm trước. Trong đó, nhiều khu chung cư đã xuống cấp nghiêm trọng, như B6, C7 Giảng Võ, khu tập thể Văn Chương, Nguyễn Công Trứ, Thành Công...
Từ năm 2004, HĐND Thành phố Hà Nội đã có nghị quyết về việc cải tạo lại các khu chung cư này nhằm đảo bảo mỹ quan đô thị cũng như sự an toàn cho người dân. Tuy nhiên, sau gần 6 năm triển khai, số dự án được cải tạo xây mới chỉ có thể đếm trên đầu ngón tay. Trong khi đó, hàng chục khu nhà chung cư đã được đưa vào chương trình cải tạo, xây mới vẫn dậm chân tại chỗ.
Thực tế cho thấy, đa phần các dự án bị chậm trễ đều xuất phát từ nguyên nhân đền bù, giải phóng mặt bằng. Người dân và đơn vị thực hiện dự án không thống nhất về quyền và nghĩa vụ mình.
Theo quy chế cải tạo nhà chung cư của UBND TP. Hà Nội, thì sau khi cải tạo, các hộ dân được đền bù diện tích căn hộ với hệ số từ 1,4 đến 1,7 lần so với căn hộ cũ, đồng thời được hỗ trợ di dời, tạm trú trong thời gian phá dỡ, xây mới căn nhà. Tuy nhiên, đa phần các hộ dân yêu cầu được đền bù diện tích trên 2 lần, thậm chí đến 3 lần.
Một chủ đầu tư dự án cải tạo, xây mới chung cư cho biết, với mức đền bù và hệ số sử dụng đất, hệ số tầng cao theo quy hoạch tổng thể của Thành phố, doanh nghiệp rất khó triển khai dự án.
Người dân chưa đồng thuận
Cũng cần phải nói rằng, tất cả các dự án chung cư cũ đã được khởi công xây mới đều nằm ở những vị trí hết sức đắc địa. Tiếng là chung cư cũ, nguy hiểm, nhưng những căn hộ chung cư lắp ghép bằng bê tông tấm lớn từ mấy chục năm trước hiện có giá cao ngất ngưởng. Một căn hộ tầng 5 tại Khu tập thể Giảng Võ, Pháo đài Láng hay Vĩnh Hồ đều có giá từ 700 triệu đồng trở lên. Nguyên nhân là do những khu chung cư cũ này đa phần tọa lạc tại trung tâm Thành phố.
Theo ông Phạm Ngọc Bích, Bí thư Chi bộ C4B - Khu Tập thể C4 Giảng Võừ, người dân tại đây rất đồng tình với chủ trương cải tạo, xây mới các khu chung cư cũ của Thành phố Hà Nội, nhưng lại không đồng tình với cách làm mang tính áp đặt của chủ đầu tư và lãnh đạo chính quyền phường Giảng Võ (quận Ba Đình) khi triển khai dự án này.
Dự án cải tạo Nhà C1 Thành Công là một ví dụ khác. Trận lụt năm 2008 tại Hà Nội khiến toàn bộ người dân sống trong khu nhà này phải di dời khẩn cấp đến tạm cư tại Nhà N06 Dịch Vọng (Cầu Giấy, Hà Nội) để tránh lụt. Dự án cải tạo, xây mới nhà C1 Thành Công sau đó được UBND Thành phố Hà Nội giao cho Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 1 (Cienco 1) làm chủ đầu tư. Tuy nhiên, theo các hộ dân sống tại nhà C1 Thành Công, từ đó đến nay, đơn vị chủ đầu tư vẫn chưa gặp gỡ, tiếp xúc để tìm hiểu nguyện vọng của người dân trong việc đầu tư, xây mới dự án này...
Cần một cách giải quyết minh bạch hơn
Theo một số công ty xây dựng được giao làm chủ đầu tư dự án cải tạo, xây mới chung cư cũ thì nguyên nhân chính dẫn đến việc chậm trễ tại các dự án này là yêu cầu quá mức từ phía người dân. Tuy nhiên, qua tìm hiểu thực tế, lý do chậm trễ không đơn giản như vậy.
Dự án cải tạo nhà B6 Giảng Võ là một ví dụ. Cuối năm 2007, Công ty TNHH nhà nước một thành viên Đầu tư xây lắp và Thương mại 36 (Bộ Quốc Phòng - gọi tắt là Công ty 36) đăng ký thực hiện dự án với hơn 90% sự đồng thuận của các hộ dân, nhưng không được chính quyền địa phương chấp thuận, vì phường Giảng Võ đã “trót” giới thiệu với một đơn vị khác từ năm 2004 (mặc dù phương án của công ty này không được người dân chấp thuận).
Dự án “lình xình” mất hơn 2 năm. Với sự nỗ lực không mệt mỏi của người dân, đến ngày 24/4/2009, UBND Thành phố Hà Nội đã chính thức ra quyết định chấp thuận để Công ty 36 (đơn vị được người dân lựa chọn) làm chủ đầu thực hiện xây dựng mới nhà B6.
Theo ông Nguyễn Đăng Giáp, Giám đốc Công ty 36, vấn đề mấu chốt tại dự án này không phải là câu chuyện về hệ số đền bù, mà là sự tham gia của người dân trong quá trình lập dự án, là sự công khai, minh bạch.
