02:33:53 Thứ năm, 14/01/2010
Tư duy xếp hạng
Bảo Duy
Hôm nay (13/1), 500 doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam theo xếp hạng độc lập của Công ty cổ phần Báo cáo đánh giá Việt Nam (Vietnam Report) được vinh danh. Đây là lần thứ ba danh sách xếp hạng theo mô hình Fortune 500 được thực hiện tại Việt Nam.
Để có tên trong danh sách này, các doanh nghiệp không phân biệt hình thức sở hữu phải đạt doanh thu tối thiểu 800 tỷ đồng/năm. Và hầu hết các tập đoàn kinh tế nhà nước, các thương hiệu lớn, quen thuộc trong các ngành khai khoáng, bất động sản, tài chính - ngân hàng… đã có mặt. Sự có mặt của các đại gia đó gần như là tất yếu, bởi chỉ tiêu kế hoạch được giao cho các tập đoàn kinh tế nhà nước hàng năm thậm chí còn cao hơn. Và cái sự xếp hạng với các doanh nghiệp này dường như không có nhiều ý nghĩa.

Tuy nhiên, điều mà rất có thể chính bản thân các doanh nghiệp được xếp hạng chưa tính đến, đó chính là một góc nhìn, một sự giám sát độc lập từ bên ngoài dựa trên những tiêu chí nhất định trong hoạt động của doanh nghiệp. Mọi chỉ tiêu của doanh nghiệp trở nên minh bạch hơn, rõ ràng hơn khi chúng được công bố, được thông tin rộng rãi.

Hơn thế, chính Bảng xếp hạng VNR500 năm 2009 tiếp tục khẳng định vị vai trò dẫn dắt nền kinh tế của khu vực doanh nghiệp nhà nước với tỷ trọng tới 45,3%, song cũng cho thấy những điểm yếu không nhỏ khi nhìn vào những con số về hệ số ICOR, doanh thu thuần, khả năng tạo việc làm của khu vực kinh tế nhà nước đều thấp hơn nhiều lần so với khu vực kinh tế tư nhân và đầu tư trực tiếp của nước ngoài. Cách nhìn nhận, tư duy với các thứ hạng có vẻ không đơn giản chỉ nằm ở từng vị trí của những doanh nghiệp được điểm tên.

Trở lại với Bảng xếp hạng 500 doanh nghiệp tư nhân lớn nhất Việt Nam cũng được Vietnam Report công bố vào dịp này, sự hồ hởi đều xuất hiện ở các doanh nghiệp có tên. Nỗ lực không nhỏ để giành được vị trí nhất định trong một năm bất ổn thực sự là thành công lớn với các chủ doanh nghiệp tư nhân.

Tuy nhiên, cũng không thiếu những băn khoăn khi tiêu chí lựa chọn các doanh nghiệp tư nhân là có vốn sở hữu tư nhân lớn hơn hoặc bằng 51% và doanh thu trên 300 tỷ đồng/năm. Mấu chốt mà nhiều doanh nghiệp chưa cảm thấy thoải mái là ở tiêu chí doanh thu. Sự khác biệt giữa doanh thu các ngành sản xuất với các doanh nghiệp ngân hàng, các doanh nghiệp thường xuyên mua - bán cổ phiếu đương nhiên sẽ khiến các doanh nghiệp khó có thể ngồi cùng nhau.

Tiêu chí chung dường như là vấn đề của khá nhiều các bảng xếp hạng dành cho doanh nghiệp. Gần đây, sự xếp hạng độc lập với các ngân hàng của Việt Nam cũng dấy lên khá nhiều điều tiếng, buộc cơ quan quản lý nhà nước phải lên tiếng. Tất nhiên, khi chưa có được bộ tiêu chí thống nhất, việc tìm được sự đồng thuận sẽ rất khó.

Song cũng phải thấy rằng, tiêu chí, phương thứcc đánh giá, xếp hạng mà nhiều đơn vị độc lập tham gia xếp hạng doanh nghiệp gần đây dựa trên những mẫu hình sẵn có trong xếp hạng của các tổ chức độc lập có uy tín lớn trên thế giới. Cũng có lời bàn rằng, sự nhập khẩu các tiêu chí này trong bối cảnh các doanh nghiệp Việt Nam vẫn trong giai đoạn tiệm cận với chuẩn mực chung của thế giới khiến vị trí của các doanh nghiệp trở nên thấp hơn thực tế. Thậm chí, cũng đã có quan điểm về việc cần pháp luật hoá những hoạt động về xếp hạng, để đảm bảo chất lượng của các tổ chức, đơn vị đứng ra xếp hạng.

Chắc chắn, sẽ có nhiều việc phải làm để có được sự đồng thuận trong tư duy về xếp hạng. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn ở góc độ về sự minh bạch, rõ ràng trong môi trường kinh doanh, có lẽ với sự tham gia độc lập của các đơn vị xếp hạng, bức tranh về cộng đồng doanh nghiệp nói chung và từng doanh nghiệp nói riêng sẽ có thêm những góc nhìn khác.

Góc nhìn đó nhiều khi không đem lại sự hài lòng cho những doanh nghiệp có tên, nhưng đem lại thông tin, sự minh bạch cho môi trường kinh doanh và đầu tư của cả nền kinh tế. Hơn thế, đó chính là một phần của sự giám sát của xã hội dành cho hoạt động của các doanh nghiệp.

Áp lực trở lại với vị trí của các doanh nghiệp trong bảng xếp hạng sẽ tạo nên động lực để các doanh nghiệp lớn hơn, chuẩn mực hơn và sẵn sàng hơn khi đứng cùng với các bảng xếp hạng của thế giới. Điều này cũng đúng với cả chính các tổ chức, đơn vị đứng ra thực hiện các bảng xếp hạng khi sự thải loại của thị trường không có từ nương nhẹ, nâng đỡ.