Trong nghiên cứu vừa được Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) công bố, các nhà đầu tư Nhật Bản đang chuyển mạnh mối quan tâm sang lĩnh vực dịch vụ (bất động sản, phân phối, bán lẻ và các dịch vụ khác), thay vì chú tâm vào lĩnh vực chế tác như lâu nay. Thậm chí, ông Koichi Takano, Phó trưởng Văn phòng đại diện JETRO Hà Nội khi trao đổi với báo giới cũng khẳng định, đây là xu thế mới trong giai đoạn tới của các nhà đầu tư Nhật Bản.

“Trước khi cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu xảy ra, các doanh nghiệp Nhật Bản hầu như chỉ quan tâm tới các lĩnh vực sản xuất, chế tạo. Hiện tại, khi những trầm lắng trong hoạt động đầu tư qua đi, họ đang quan tâm nhiều hơn tới lĩnh vực dịch vụ. Đây là xu thế mà tôi cho rằng, các nhà hoạch định chính sách đầu tư của Việt Nam cần lưu tâm”, ông Koichi Takano phân tích.

Cũng phải nói rằng, xu thế này của các nhà đầu tư Nhật Bản đồng dạng với xu thế chung của dòng vốn FDI vào Việt Nam trong những năm gần đây. Nhìn vào số liệu, năm 2009, tỷ lệ vốn FDI vào lĩnh vực dịch vụ chiếm tới 77% tổng vốn đăng ký. Năm 2000, tỷ lệ này là 7%.

Tất nhiên, điều đó không có nghĩa là các lĩnh vực đầu tư công nghệ cao, công nghệ nguồn và các hoạt động sản xuất tại Việt Nam không còn hấp dẫn. Vấn đề nằm ở chỗ, những điều kiện mà các nhà đầu tư Nhật Bản mong muốn khi bỏ vốn vào lĩnh vực này dường như vẫn chưa đạt được. Ngay trong kết quả điều tra mà JETRO thực hiện thường niên về những khó khăn trong kinh doanh của công ty Nhật Bản tại Việt Nam, những vướng mắc về khó khăn trong việc mua phụ tùng, nguyên vật liệu, khó khăn trong kiểm soát chất lượng, trong tuyển dụng nhân viên quản lý, thủ tục hải quan phức tạp, mất nhiều thời gian cũng như chi phí đầu tư tại Việt Nam đang có xu hướng kém cạnh tranh hơn so với các quốc gia khác... luôn được nhắc đến (Xem bảng).

Với các nhà đầu tư châu Âu, vướng mắc mà họ gặp phải khi đầu tư kinh doanh tại Việt Nam được Phòng Thương mại châu Âu (EuroCham) đúc kết thành công thức 3+1, trong đó, 3 bao gồm khung khổ điều tiết, kết cấu hạ tầng và giáo dục, còn 1 là việc thực thi các quy định pháp luật.

“Nếu như khắc phục được tình trạng thực thi pháp luật không thông suốt giữa cấp trung ương và địa phương; giải quyết tốt việc thu hút vốn tư nhân vào đầu tư cơ sở hạ tầng để đảm bảo có khoảng 139 tỷ USD cho đầu tư kết cấu hạ tầng trong 5 năm tới bằng các dự án có tính khả thi cao, có khả năng tự trang trải mà không cần tới sự đỡ đần thêm từ ngân sách nhà nước...; cải thiện hệ thống giáo dục, đào tạo nghề để có nguồn nhân lực đạt chuẩn quốc tế..., thì mới có thể đạt được mục tiêu lựa chọn đầu tư vào các dự án chế tác, công nghệ cao - những dự án FDI mà chúng tôi coi là có chất lượng bền vững”, ông Matthias Duhn, Giám đốc điều hành EuroCham tại Việt Nam nói.

Về chất lượng dòng vốn FDI, ông Matthias Duhn nhắc tới khái niệm các dự án FDI tốt và xấu, theo đó, dự án FDI xấu là các hoạt động đầu tư mang tính đầu cơ, ngắn hạn. “Nhìn vào bức tranh FDI của Việt Nam có thể thấy, dòng vốn đầu tư đổ dồn vào lĩnh vực bất động sản, dù không phải tất cả, song mang nhiều tính đầu cơ. Trong khi đó, các khu công nghiệp, nơi chứa đựng các dự án sản xuất lại chưa kín chỗ. Rõ ràng, chính sách thu hút đầu tư còn nhiều dư địa để cải thiện nhằm thu hút được các dự án FDI tốt”, ông Matthias Duhn bình luận và cho rằng, Việt Nam vẫn cần nhiều hơn các dự án FDI trong lĩnh vực sản xuất để tham gia được vào chuỗi sản xuất, phân phối toàn cầu.

Trong những dịch chuyển đang cần chú ý nghiên cứu từ hoạt động đầu tư nước ngoài khi nền kinh tế Việt Nam đã bước sang giai đoạn mới của sự phát triển, GS.TSKH Nguyễn Mại, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cũng nhắc tới xu hướng khá nổi trội trong thay đổi hình thức đầu tư. “Nếu như giai đoạn trước năm 2000, phần lớn dự án FDI hoạt động dưới hình thức liên doanh (chiếm khoảng 70%), thì hiện nay, 70% dự án FDI hoạt động dưới hình thức 100% vốn nước ngoài. Chưa có nghiên cứu thấu đáo nào về sự dịch chuyển này, song theo tôi, đây là hiện tượng không bình thường, nhất là khi nhìn vào tác động lan toả của FDI với các doanh nghiệp trong nước”, ông Mại phân tích.

Nếu như nhìn động thái này trong bối cảnh số lượng các tập đoàn kinh tế đa quốc gia có mặt tại Việt Nam vẫn quá ít so với các nước láng giềng như Thái Lan, Indonesia, Malaysia... thì cũng có thể thấy hoạt động thu hút và quản lý vốn đầu tư nước ngoài tới đây sẽ phải chuyển dịch khá căn bản.