Thứ nhất, do động cơ tìm kiếm tăng trưởng và sức ép tăng trưởng. Động cơ cơ bản của các thương vụ M&A chính là tìm kiếm sự tăng trưởng. Khi các yếu tố tăng trưởng nội tại của DN không còn phát huy hiệu quả, hoặc khi không có lựa chọn tăng trưởng khác, các thương vụ M&A dường như là lựa chọn tốt nhất để sáng tạo sự tăng trưởng mới.

Các sức ép từ bên ngoài cũng có thể khiến các nhà quản lý khởi xướng các thương vụ M&A. Đối với các công ty niêm yết, sức ép tăng trưởng từ bên ngoài càng lớn khiến DN không thể tăng trưởng thông qua các dự án đơn thuần. Trong tình huống này, M&A là phương án duy nhất, ngay cả là trong quá khứ đã có nhiều thương vụ không thành công.

Thứ hai, xu hướng liên kết. Khi nền sản xuất đang trong giai đoạn liên kết chặt chẽ và khi các đối thủ cạnh tranh khác có thể liên kết với nhau, gây ra những thách thức về thị trường, khiến các DN lo ngại sự thua kém trong cuộc cạnh tranh. Điều này dẫn đến sự sáp nhập, hoặc liên kết nhằm tăng tiềm lực.

Thứ ba, sự thừa nhận và các câu chuyện thành công. Các ví dụ được thừa nhận tại các cuộc hội thảo, cũng như được đưa trên các phương tiện thông tin đại chúng cho thấy, một số thương vụ M&A được cho là đã tạo ra những thành công lớn cho các bên. Suy nghĩ của DN thường là công ty khác làm được thì mình cũng có thể làm được. Tuy nhiên, với các tình huống khác nhau, các yếu tố giao dịch khác nhau, đặc điểm ngành, chu kỳ phát triển của công ty, những vấn đề đặc thù trong nội bộ công ty, dẫn tới thời gian tiến hành thương vụ và các dự tính về chiến lược là không giống nhau. Dù vậy, DN vẫn có xu hướng ra quyết định thông qua việc quan sát các tiền lệ, mà ít chú ý đến sự thành công trong dài hạn.

Nguyên nhân nào khiến các thương vụ M&A thất bại?

Tại sao các thương vụ M&A lại thất bại với tỷ lệ cao (theo một số thống kê, tỷ lệ thất bại có thể lên tới 60 - 80%). Vấn đề là, sự thay đổi các yếu tố có thể diễn ra bất cứ lúc nào và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các yếu tố sẽ làm tăng thêm mức độ phức tạp, cũng như nhiều vấn đề phải giải quyết. Thêm nữa, lý do thất bại của các thương vụ M&A thường không rõ ràng. Do vậy, cần có cách tiếp cận hợp lý để tìm hiểu thất bại từ các thương vụ M&A. Có 6 trở ngại chính khiến thương vụ M&A thất bại.

Một là, kỳ vọng không có thực. Một trong những nguyên nhân dẫn tới sự thất bại trong thương vụ M&A là các kỳ vọng không có thực. để hình thành một thương vụ không phải là điều đơn giản và nhiều DN không đánh giá đúng yếu tố này. Mặt khác, nhiều DN và nhà đầu tư đặt ra những mục tiêu quá cao cho thương vụ M&A.

Hai là, độ phức tạp và khó khăn của các giai đoạn khác nhau trong một thương vụ M&A (từ giai đoạn tiền M&A đến giai đoạn hậu M&A). Tính phức tạp của mỗi giai đoạn có xu hướng tăng (xem biểu đồ phía trên).

Ba là, sự tự tin thái quá. Sự tin tưởng có thể tạo ra sự khác biệt tương đối giữa tình huống thành công, hoặc thất bại của một thương vụ. Nếu không có sự tin tưởng, các DN sẽ không nỗ lực để vượt qua những khó khăn trở ngại trong quá trình M&A. 

Bốn là, những người khởi xướng và các lời khuyên từ bên ngoài. Các nhà quản lý thường dựa vào sự khởi xướng từ những chuyên gia bên ngoài để xác định, thực thi các thương vụ M&A. Thường là các ngân hàng đầu tư và các công ty tư vấn quản lý sẽ đóng vai trò khởi xướng này. Đa số DN sẽ nhận được lời khuyên là sẽ thành công trong thương vụ. Tuy nhiên, không phải thương vụ nào khi thực hiện cũng suôn sẻ và đem lại giá trị gia tăng cao cho DN. Mặt khác, các thống kê cũng chỉ ra rằng, không phải cứ phí tư vấn cao là sẽ đảm bảo thành công cho thương vụ M&A.

Năm là, sự nghi ngờ và thiếu tin tưởng của nhân viên. Khác với đội ngũ quản lý cấp cao của DN, đội ngũ quản lý cấp trung hoặc nhân viên thường có thái độ ngược lại, tức là ít tin tưởng vào thành công của thương vụ. Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến thất bại đối với thương vụ M&A. Tại sao đội ngũ nhân viên lại thiếu tự tin đối với sự thành công của hoạt động M&A. Trước hết, đó là cảm giác không chắc chắn về tương lai. Có nguy cơ mất việc hay không? Nếu không, thì vị trí và công việc của họ có thay đổi hay không? Có sếp mới hay không và làm việc với lãnh đạo mới và các đồng nghiệp mới như thế nào? Mặt khác, quá trình tái cấu trúc công ty thường kéo dài 2 năm, do vậy, M&A là nhân tố chủ yếu để xuất hiện một “chương trình thay đổi” mà nhiều khi chưa thể biết trước được các kết quả trong tương lai.

Sáu là, ra quyết định theo nhóm. Một thương vụ M&A thường có sự tham gia của nhiều thành viên và nhóm chuyên môn khác nhau. Các quyết định của thương vụ cũng được quyết định bởi HĐQT, Ban giám đốc và đội ngũ quản lý; trong đó các quyết định ít nhiều có ảnh hưởng của tập thể.ª

Trích bài nghiên cứu về “Các làn sóng mua bán, sáp nhập và các nhân tố ảnh hưởng đến thương vụ M&A” của TS. Christopher Kummer, Chủ tịch IMAA.