17:35:31 Thứ tư, 02/06/2010
Chọn lựa cốt lõi
Bảo Duy
(baodautu.vn) Báo cáo thường niên doanh nghiệp Việt Nam năm 2009 vừa được Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố đã chứng minh bằng số liệu một cách rất chi tiết về những nỗ lực vượt qua khủng hoảng của cộng đồng doanh nghiệp.
Cụ thể, 34,2% doanh nghiệp đã mở rộng quy mô sản xuất - kinh doanh, 54,7% giữ được hoạt động ổn định trong năm qua, mặc dù so với kế hoạch cho năm 2009 được dự tính trước đó, có tới 43,2% doanh nghiệp dự kiến mở rộng quy mô. Khó khăn thực tế cao hơn dự kiến cũng khiến 0,5% doanh nghiệp phải đóng cửa, khi không doanh nghiệp nào tiên lượng đến tình huống tiêu cực nhất này vào lần khảo sát năm 2008.

Linh hoạt trong sản xuất dường như là giải pháp khá tốt để nhiều doanh nghiệp vượt khó. Điều nổi trội là các giải pháp củng cố quan hệ với khách hàng, với nhà cung cấp chứng tỏ sự ràng buộc trong hoạt động sản xuất - kinh doanh giữa các doanh nghiệp, được tận dụng tốt.

Tuy nhiên, dường như sự linh hoạt và các giải pháp vượt khó mà doanh nghiệp Việt Nam áp dụng trong năm 2009 chỉ nhằm mục tiêu ngắn hạn. Tỷ lệ các doanh nghiệp chi phí cho nghiên cứu và phát triển, đổi mới tổ chức công việc giảm đi rõ rệt so với 2 năm trước đó. Ngay cả trong tỷ lệ trên 78,6% doanh nghiệp tiến hành đổi mới về sản phẩm và dịch vụ, cao hơn khá nhiều tỷ lệ 57,9% của năm trước, đa phần yếu tố mới chỉ so với chính sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp trước đó, chứ không phải là mới với thị trường. Điều này có thể lý giải cho tỷ lệ khá cao, tới 64,8% doanh nghiệp, có tỷ lệ hàng hoá đổi mới trên tổng doanh thu không đổi so với năm trước. Như vậy, hiệu quả của sự đổi mới có vẻ không cao như kỳ vọng của các doanh nghiệp.

Cũng phải nói thêm là, tới 87,8% doanh nghiệp tự thực hiện các kế hoạch đổi mới sản phẩm của mình mà không có sự hợp tác với các viện nghiên cứu, doanh nghiệp khác. Sự tự thân dường như đã tạo sức duy trì cho nhiều doanh nghiệp, song cũng làm nổi điểm yếu khá lớn về đầu tư sản xuất dàn trải và không tập trung.

Khi phân tích về vấn đề này, các chuyên gia VCCI cũng cho rằng, sự linh hoạt trong việc sản xuất theo đơn hàng, thiếu tập trung vào năng lực cốt lõi, thiếu định hướng kinh doanh, chiến lượng phát triển đã tạo nên tình trạng phổ biến trong hoạt động của doanh nghiệp là đa dạng, nhưng không chuyên biệt, không chuyên môn hoá. Nhiều doanh nghiệp khi được phỏng vấn cho biết, để đáp ứng một vài đơn hàng, đơn vị lại phải nhập một loại máy móc mới. Yếu tố liên kết để tận dụng các thế mạnh của các doanh nghiệp gần như không thấy được nhắc tới trong năm 2009.

Đáng mừng là, tập trung vào yếu tố cốt lõi vào thời điểm này đang được lựa chọn là giải pháp phát triển của gần 12% doanh nghiệp tham gia khảo sát của VCCI trong năm 2010. Có vẻ yếu tố dài hạn đã trở lại trong các chiến lược hoạt động của nhiều doanh nghiệp, khi các giải pháp ngắn hạn đã hoàn thành sứ mạng lịch sử.

Tuy vậy, cũng phải thấy rằng, yếu tố cốt lõi của các doanh nghiệp đang phụ thuộc rất lớn vào các định hướng phát triển ngành, địa phương, cũng như của cả nền kinh tế. Đơn cử, khả năng tham gia chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu của các doanh nghiệp tưởng như đang được hỗ trợ tích cực, song lại không có được những kết quả thực tế, khi mà quan niệm các doanh nghiệp nhỏ và vừa với các điểm yếu nổi trội về năng lực, quy mô vốn… là đối tượng chính của ngành công nghiệp này.

Trong khi đó, nhu cầu về nguyên phụ kiện của các nhà sản xuất, lắp ráp nước ngoài đòi hỏi rất cao về chất lượng, công nghệ, cũng như khả năng kiểm soát chất lượng. Một số quan điểm cho rằng, công nghiệp phụ trợ phải là chân đế vững cho ngành công nghiệp, với sự tham gia của công nghệ và chất lượng. Có lẽ, sự dễ dàng với ngành công nghiệp phụ trợ là một trong những nguyên nhân khiến khá nhiều các kế hoạch, chiến lược phát triển vẫn dừng lại trên giấy và các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam vẫn đang tiếp tục kỳ vọng về khả năng tham gia chuỗi giá trị sản xuất  toàn cầu… với năng lực thiếu và yếu.