Đây là sai phạm điển hình nhất trong công tác CPH DNNN. Bắt đầu thường là việc kiểm kê, phân loại tài sản không đúng với thực tế đang sử dụng, hoặc thường cố tình “quên” nhiều tài sản khác. Ví dụ, tại Công ty Địa ốc Tân Bình (TP.HCM), khi kiểm kê đã bỏ ngoài 2 căn nhà trị giá hơn 2,23 tỷ đồng và 48 căn hộ chung cư. Hoặc tại Công ty cổ phần Kinh doanh và Xuất nhập khẩu thuỷ sản Cái Đôi Vàm - Cà Mau (Cadovimex), khi kiểm kê đã bỏ ngoài 8 loại tài sản trị giá hơn 2,4 tỷ đồng...
Cùng dạng thức này là việc chuyển tài sản đang sử dụng vào danh mục tài sản không cần dùng chờ thanh lý, để đến khi CPH xong sẽ hợp thức hồ sơ mua theo giá thấp hơn giá thực tế.
Việc xử lý tài chính sau CPH còn “lình xình” ở chỗ bàn giao tài sản tồn đọng không đầy đủ, thiếu chặt chẽ, kém hiệu quả. Điển hình là việc Tổng công ty Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam đã phân loại chuyển Nhà máy Bê tông dự ứng lực tại Đắk Lắk (trị giá hơn 11,8 tỷ đồng) thành tài sản không cần dùng, nhưng không bàn bàn giao cho Công ty Mua bán nợ theo quy định; Công ty Sản xuất - Xuất nhập khẩu Phú Yên xoá nợ cho Công ty cổ phần An Hưng sai quy định 436 triệu đồng; Công ty Công trình giao thông - vận tải Quảng Nam hạch toán vào nợ phải trả một khoản nợ không có chủ nợ gần 600 triệu đồng, hay Công ty cổ phần Thương mại - Du lịch Trường An (Vĩnh Long) hạch toán giảm nợ phải thu sai hơn 4,2 tỷ đồng...
Chiêu 2: Định giá thấp phần vốn nhà nước
TTCP nhận định, các công ty tư vấn xác định giá trị DN thường không xác định theo giá thị trường, hoặc viện lý do thị trường không có tài sản tương đương để không thực hiện quy trình định giá. Một chiêu hạ giá là khi định giá không so sánh với tài sản cùng loại mua sắm, không căn cứ vào việc quản lý của các cơ quan để xác định chất lượng tài sản.
Trong nhiều trường hợp, Hội đồng xác định giá trị DN đã cố ý hiểu khác nội dung hướng dẫn của Bộ Tài chính về xác định chất lượng tài sản để hạ thấp chất lượng nhiều tài sản của Nhà nước, kể cả nhà cửa, công trình kiến trúc, phương tiện giao thông còn đang sử dụng.
TTCP đã phát hiện việc hạ thấp giá trị tài sản tại Công ty cổ phần Bia Hà Nội - Hải Phòng hơn 4 tỷ đồng, Công ty cổ phần Cấp nước Sơn La hơn 1,8 tỷ đồng, Công ty Thương mại - Du lịch Bắc Ninh (2,92 tỷ đồng), Công ty cổ phần Dịch vụ Minh Hải (không làm hồ sơ quyết toán để xác định giá trị tài sản số tiền trên 4 tỷ đồng)...
Chiêu 3: Bán cổ phần sai đối tượng
Theo TTCP, sai phạm này diễn ra rất đa dạng. Đó có thể là chuyển nhượng, bán cổ phần ưu đãi sai đối tượng hoặc sai quyết toán, tăng khống để hưởng chế độ ưu đãi khi mua cổ phiếu, thu tiền trước hạn của người mua... Chẳng hạn, Vinaconex bán cổ phần ưu đãi sai cho 7 nhà đầu tư không đáng là “chiến lược”, với hơn 10.000.000 cổ phần, trị giá trên 53 tỷ đồng; Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam chuyển nhượng 3.000.000 cổ phần ưu đãi sai, với giá trị 15,6 tỷ đồng.
Tại các đơn vị như Công ty cổ phần May Sông Hồng, Công ty cổ phần Đóng tàu Sông Đào (Nam Định), Công ty cổ phần May 2 Hải Dương, Công ty cổ phần Cáp treo Núi Bà (Tây Ninh)... đã làm thất thoát từ vài trăm triệu đồng đến hàng tỷ đồng từ những sai phạm như vậy.
Chiêu 4: Chậm nộp và chiếm dụng vốn
Tại các khâu nộp tiền bán cổ phần, quản lý quỹ hỗ trợ sắp xếp và CPH, TTCP đã phát hiện hàng loạt DN dây dưa chậm nộp tiền CPH để chiếm dụng vốn, quản lý lỏng lẻo nguồn quỹ trên và sử dụng sai mục đích. Các công ty thuộc Tập đoàn Bưu chính - Viễn thông (VNPT) đã chậm nộp hơn 82,1 tỷ đồng, Tổng công ty Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam nộp chậm 1.082 tỷ đồng, Tập đoàn Điện lực dùng quỹ chi tạm ứng cho các dự án đầu tư sai gần 757 tỷ đồng...
Chiêu 5: “miếng bánh” đất đai
Hầu như tại tất cả các DN CPH, tài sản có giá bị thất thoát thường là bất động sản. Có DN không tính hoặc tính thiếu giá trị đất, chỉ làm thủ tục thuê một phần diện tích đang sử dụng mà thực chất là nhằm chiếm dụng đất, trốn thuế, sử dụng lãng phí, tuỳ tiện cho thuê, mượn, thậm chí chuyển nhượng đất trái phép cho cá nhân.
Điển hình là sai phạm ở Công ty Xây dựng và Phát triển đầu tư Hải Phòng. Công ty này không tính vào giá trị DN diện tích 113.713 m2 đất xây dựng nhà để bán và 7.976 m2 đất xây nhà tái định cư thuộc Dự án Khu đô thị và Nhà ở Cựu Viên. Hay việc Tổng công ty Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt
Từ nay đến thời hạn CPH DNNN xong (1/7/2010) không còn nhiều, nhưng vẫn có đến hơn 1.700 DN chưa CPH, trong đó có 8 tập đoàn và khoảng 80 tổng công ty. Vì vậy, có thể coi kết quả thanh tra năm 2009 như một hồi chuông cảnh báo việc thất thoát tài sản nhà nước trong quãng thời gian còn lại để các cơ quan chức năng có biện pháp giám sát chặt chẽ hơn.
