Thưa ông, việc gia nhập ASEAN được xem là bước ngoặt quan trọng không chỉ với Việt Nam mà cả với ASEAN. Ông có thể nhìn lại một chút về bối cảnh và tiến trình Việt Nam gia nhập ASEAN?

Chủ trương của ta đối với khu vực, đối với ASEAN là nhất quán. Năm 1976, ta đã đưa ra lập trường 4 quan điểm về quan hệ đối với các nước trong khu vực. Năm 1986, Nghị quyết của Đại hội Đảng lần VI – trong phần đối ngoại nêu rõ, Việt Nam “mong muốn cùng các nước trong khu vực thiết lập quan hệ cùng tồn tại hòa bình, xây dựng Đông Nam Á thành khu vực hòa bình, ổn định, hợp tác”. Tháng 5/1988, Nghị quyết Bộ Chính trị (khóa VI) đề ra việc “xây dựng chính sách toàn diện đối với Đông Nam Á”. Trên cơ sở đó, quan hệ giữa Việt Nam và các nước trong khu vực phát triển tốt.

Sau khi các nước ký kết các văn kiện về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Campuchia (tháng 10/1991), lãnh đạo Việt Nam đã tới thăm các nước Đông Nam Á và nhận được gợi ý Việt Nam xem xét việc gia nhập ASEAN. Lúc này, xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển đã trở thành xu thế lớn, xu thế chính của thời đại trong bối cảnh quốc tế mới.

Chính vì thế, sau khi ký Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác Đông Nam Á và trở thành quan sát viên của ASEAN vào tháng 7/1992, Việt Nam đã chính thức trở thành thành viên ASEAN vào ngày 28/7/1995, Đông Nam Á chuyển sang một kỷ nguyên mới, tất cả các nước trong khu vực đoàn kết dưới một mái nhà chung, hợp tác để phát triển. Có thể thấy, Việt Nam gia nhập ASEAN là sự gặp nhau giữa đường lối đối ngoại của ta (trong đó ta luôn xem quan hệ với các nước trong khu vực là một ưu tiên hàng đầu) và mong muốn của các nước ASEAN xây dựng một khu vực hòa bình, ổn định và phồn vinh.

Ông Nguyễn Mạnh Cầm

Theo ông, 15 năm qua, Việt Nam đã thực hiện vai trò thành viên của mình trong ASEAN như thế nào?

15 năm tham gia ASEAN, Việt Nam đã tỏ rõ là một thành viên tích cực, đầy trách nhiệm. Chỉ sau hơn 2 năm chính thức gia nhập ASEAN, ta đã tổ chức thành công Hội nghị Cấp cao lần 6 với Chương trình Hành động Hà Nội nổi tiếng, trong đó đề ra những biện pháp khôi phục kinh tế các nước thành viên sau khủng hoảng; ta đã tích cực tham gia xây dựng Hiến chương ASEAN với vai trò cân bằng những lập trường khác nhau, giữ vững những nguyên tắc cơ bản của ASEAN và được tất cả các nước thành viên chấp nhận.

Năm 2010, với tư cách là Chủ tịch ASEAN, ta đang làm tốt nhiệm vụ phối hợp với các nước thành viên khác tìm ra những biện pháp, bước đi thích hợp, tăng cường liên kết, hướng tới xây dựng Cộng đồng ASEAN với 3 trụ cột là Cộng đồng Chính trị an ninh; Cộng đồng Kinh tế và Cộng đồng Văn hóa xã hội. Chủ đề “Hướng tới Cộng đồng ASEAN: Từ tầm nhìn đến hành động” mà Việt Nam đưa ra và những sáng kiến, đề xuất cụ thể trong Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN lần thứ 43 vừa diễn ra tại Hà Nội, đã thể hiện trách nhiệm của Việt Nam, nhằm đưa Hiến chương ASEAN vào cuộc sống, hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN vào năm 2015.

Quốc hội nước ta cũng đã trở thành thành viên của Liên hiệp Nghị viện ASEAN và đã hai lần tổ chức thành công Hội nghị Cấp cao Liên hiệp Nghị viện ASEAN.

Theo ông, việc Việt Nam gia nhập ASEAN có ý nghĩa như thế nào đối với quá trình hội nhập của đất nước?

Có thể khẳng định, gia nhập ASEAN là bước đầu cho quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam. Sau khi gia nhập ASEAN, ta đã tham gia tích cực và hiệu quả tại Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) và Diễn đàn Hợp tác Á – Âu, đảm nhiệm thành công trọng trách Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2008 – 2009. Đặc biệt, kinh nghiệm hoạt động trong một tổ chức liên kết vùng uy tín như ASEAN đã góp phần giúp ta đàm phán hiệu quả để gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO).