Cũng phải thấy rõ, khó khăn không phải đã hết ngay cả khi các thủ tục kiểm kê, áp giá đền bù đất đã được thực hiện với khoảng 90% hộ dân trong diện giải toả. Trong chỉ đạo của tỉnh Hà Tĩnh, các phương án cưỡng chế cũng buộc phải đặt ra với những trường hợp cố tình vi phạm quy hoạch, xây dựng trái phép…

Rõ ràng, lãnh đạo địa phương đang phải chịu sức ép khá lớn về sự chậm trễ trong triển khai của dự án này. Trong lần trao đổi trước với phóng viên Báo Đầu tư, ông Võ Kim Cự, Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế Vũng Áng cho biết, mặc dù nỗ lực của phương rất lớn, song khả năng giao toàn bộ đất sạch một lần theo yêu cầu của chủ đầu tư như là điều kiện để thực hiện dự án không hề đơn giản.

Phải nhắc lại rằng, trong báo cáo về tình trạng các dự án có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chậm tiến độ, lý do chưa được giao đất sạch đúng cam kết là một trong những nguyên nhân chính. Thậm chí, có những dự án đã được cấp giấy chứng nhận đầu tư tới vài ba năm, song vẫn chưa nhận được đất để triển khai dự án, do địa phương không thể tiến hành dứt điểm giải phóng mặt bằng, như Dự án Khu đô thị mới Tây Hồ Tây (Hà Nội) là một điển hình.

Tất nhiên, khi lỗi chậm trễ dự án thuộc về trách nhiệm của địa phương, thì các giải pháp đẩy nhanh tiến độ dường như đều lệch hướng. Hơn thế, trách nhiệm về giao đất sạch của chính quyền địa phương song hành cùng mối lo ngại về hiệu quả sử dụng vốn ngân sách, vì nếu hiệu quả của các dự án đầu tư không cao như dự kiến, thì khoản tiền thường rất lớn chi cho giải phóng mặt bằng sẽ rất lâu được thu hồi… Đó là chưa kể tới những phát sinh về các vấn đề xã hội trong hoạt động giải phóng mặt bằng.

Gần đây, để giải toả áp lực cho ngân sách, nhiều địa phương lựa chọn giải pháp thoả thuận với nhà đầu tư về một số điều kiện, như định ra suất đầu tư/diện tích đất sử dụng, đề nghị nhà đầu tư ứng tiền giải phóng mặt bằng và tiền đầu tư các công trình ngoài hàng rào nối vào khu vực dự án, hoặc yêu cầu nhà đầu tư ký quỹ khi tiến hành thủ tục đầu tư…

Phần lớn các nhà đầu tư đều ủng hộ, song khá dè dặt.

Trao đổi với phóng viên Báo Đầu tư, một số các nhà đầu tư cho rằng, họ e ngại vì các điều kiện này đang vận dụng một cách khác biệt ở các địa phương. Thậm chí, có nhà đầu tư (xin giấu tên) sau khi chấp thuận ứng một phần tiền hỗ trợ địa phương trong thực hiện giải phóng mặt bằng vẫn không khỏi băn khoăn về căn cứ pháp lý và khả năng gặp khó khăn khi thực hiện việc trừ khoản tiền trên vào tiền thuê đất phải nộp.

“Chúng tôi muốn nhìn thấy rõ cơ sở pháp lý cho những thoả thuận mà chúng tôi đã thực hiện với các địa phương. Đây cũng là yêu cầu mà công ty mẹ buộc chúng tôi phải thực hiện khi chuyển tiền vào Việt Nam”, nhà đầu tư này băn khoăn.

Có thể thấy những giải pháp riêng lẻ song lại thiếu sự tổng thể, cũng như những quy định pháp lý chặt chẽ. Điều này có thể giải quyết ổn thoả với một vài dự án, tại một vài địa phương, song khó là điều kiện để tạo sự bứt phá trong giải ngân các dự án FDI, nhất là các dự án quy mô lớn.

Hơn thế, ông Phan Hữu Thắng, nguyên Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài cho rằng, quy mô vốn, diện tích đất sử dụng đối với một số các dự án FDI cũng cần phải được xem xét nghiêm túc. Khi năng lực thẩm định dự án ở các địa phương còn khá hạn chế, việc các dự án kê khai nhu cầu sử dụng đất lớn hơn thực tế đã làm khó cho hoạt động giải phóng mặt bằng của các địa phương.

“Các địa phương có lẽ cũng cân nhắc tới khả năng thực hiện giải phóng mặt bằng, khả năng giao đất sạch cho các dự án theo tiến độ trước khi quyết định cấp giấy chứng nhận đầu tư cho các dự án mới. Sự thận trọng sẽ giải toả được áp lực mà nhiều địa phương đang phải đối mặt trong yêu cầu tăng cường giải ngân các dự án FDI hiện nay”, ông Thắng nói.