Một ngày sau khi được trình trước Quốc hội, chiều 21/5, dự án đầu tư xây dựng đường sắt cao tốc Hà Nội – TP.HCM đã được đưa ra thảo luận tại tổ. Đây là dự án thu hút được sự quan tâm lớn của đại biểu với rất nhiều ý kiến phát biểu trong ngày đầu được đem ra “mổ xẻ”. Đa phần ý kiến đều đồng tình với chủ chương đầu tư của dự án này.

“Thực ra, lúc này tính đến đã là muộn vì đặc điểm địa lý của Việt Nam là nước có chiều dài lớn, trong khi sự quan tâm phát triển đường sắt là chưa thỏa đáng, chưa đáp ứng yêu cầu”, đại biểu Trần Thị Loan (Hà Nội) khẳng định.

Đại biểu Trần Du Lịch (TP HCM) tỏ thái độ ủng hộ còn quyết liệt hơn khi “phản pháo” lại một số dư luận phản đối dự án: “trước đây nhiều ý kiến thường trách việc quy hoạch của chúng ta luôn chỉ nhìn tầm ngắn hạn, nay dự án này quy hoạch phát triển cho mấy chục năm, với công nghệ hiện đại đón đầu thì lại bị phê phán quá xa vời là không nên”.

Theo ông Lịch, tổng vốn đầu tư của dự án dự kiến gần 56 tỷ USD có thể khiến Chính phủ sẽ phải vay nợ một khoản rất lớn. Tuy nhiên, nếu có cách huy động vốn và phân kỳ đầu tư hợp lý thì không hề đáng lo ngại.

Cũng đồng tình với chủ trương xây dựng, nhưng đại biểu Đặng Văn Khanh vẫn tỏ ra thận trọng khi băn khoăn về 56 tỷ USD tổng vốn đầu tư của dự án, thời gian thu hồi vốn kéo dài, “là gánh nặng quá sức chịu đựng với ngân sách”.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Đào (Hà Nội) cho rằng “nếu chỉ ngồi lo gánh nặng Quốc gia chẳng bao giờ làm được gì, nước nào đang phát triển cũng phải vay”. Đây là dự án đầu tư cho tương lai nên phải tính theo kiểu dự liệu, không thể chỉ nhìn thực tế ngắn hạn.

Theo ông Lịch, xây dựng đường sắt cao tốc để giải quyết bài toán giao thông và kinh tế cho trục kinh tế Bắc – Nam là hoàn toàn hợp lý vì sức vận chuyển lớn, giá rẻ lại rất an toàn. “Hơn nữa, nếu nhìn vào hiệu quả kinh tế trước mắt có thể không lớn, nhưng hiệu quả lan tỏa của giao thông là cực kỳ lớn. Chắc chắn, nếu phân đoạn TP.HCM – Phan Thiết hoàn thành, sự phát triển du lịch sẽ phát triển trông thấy là một ví dụ”, ông Lịch khẳng định.

Vì vậy, cùng quan điểm với ông Lịch, rất nhiều ý kiến đại biểu cho rằng nên phân kỳ đầu tư theo hình thức cuốn chiếu. Làm xong đến đâu đưa vào khai thác đến đó sẽ tạo hiệu quả nhanh hơn là đầu tư toàn tuyến. Dự án đề nghị hoàn thành hai phân đoạn Hà Nội – Vinh và TP.HCM – Nha Trang là hợp lý.

Các đại biểu cũng cho rằng, nên sử dụng phương pháp đầu tư theo hình thức nhà nước và doanh nghiệp cùng làm và phải đấu thầu để giảm chi phí đầu tư. Bà Loan lấy ví dụ về dự án xây dựng đường sắt của Đài Loan, lúc đầu cũng nhờ Nhật Bản tư vấn thiết kế với vốn đầu tư là 27 tỷ USD cho hơn 340km đường sắt. Nhưng sau đó chuyển qua hình thức đấu thầu, dự án hoàn thành chỉ mất có 16 tỷ USD.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Hà Văn Hiền cũng tỏ ra thận trọng dù hoàn toàn tán thành dự án. Ông Hiền cho rằng, có 2 vấn đề cần làm rõ trong báo cáo dự án, đó: quy hoạch tổng thể chung về nhu cầu vận chuyển hành khách, cơ cấu hành khách của từng loại hình phương tiện giao thông để định lượng hình thức giao thông mới.

Về nguồn vốn, ông Hiền cho biết, mỗi năm cần hơn 8 tỷ USD huy động cho giao thông từ nay đến năm 2020. Vậy nếu làm dự án này thì có đảm bảo đủ nguồn vốn không?

“Tuy nhiên, vì đây mới chỉ là báo cáo tiền khả thi, nên rất khó có thể giải đáp được những câu hỏi mà nhiều đại biểu băn khoăn. Vì vậy, cần có báo cáo khả thi, dựa vào đó mới có cơ sở để Quốc hội thông qua”, ông Hiền khẳng định.