Ở Việt Nam, trong những năm qua, đã có nhiều thiên tai liên quan đến biến đổi khí hậu gây ra những hậu quả nặng nề.  Năm 2007, người dân ở TP.HCM và nhiều tỉnh Nam Bộ phải đối mặt với đợt triều cường lớn nhất trong vòng 48 năm. Và năm 2009, triều cường lại đạt đỉnh cao hơn  mức của năm 2007. 

Cũng từ năm 2007 đến năm 2009, người dân miền Trung đối mặt với hơn 10 trận lũ lớn liên tiếp và thiệt hại năng nề nhất từ trước tới nay. Tại Hà Nội, trận lụt tháng 11 năm 2008 cũng đã gây thiệt hại to lớn về người và của, gây ra hậu quả nặng nề về môi trường. Tại các tỉnh miền núi phía Bắc, người dân phải hứng chịu những trận lũ nghiêm trọng, gây sạt lở đất, lũ ống, lũ quét cuốn trôi nhiều nhà cửa, tài sản, tính mạng.

PGS.TS. Trần Thục

Ở Việt Nam, giáo dục về biến đổi khí hậu mới đây đã được coi là một thành phần quan trọng trong chương trình giáo dục đào tạo nâng cao nhận thức. Tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức được coi là trách nhiệm của toàn xã hội; công tác thông tin, tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cho mọi cấp, mọi ngành, mọi tổ chức, cá nhân sẽ được đẩy mạnh hơn nhiều và đang hình thành một chương trình giáo dục truyền thông về biến đổi khí hậu. Các hoạt động sẽ được tiến hành theo hai hướng: (i) Phổ cập những kiến thức chung về biến đổi khí hậu cho cộng đồng và (ii) Cung cấp hệ thống những kiến thức sâu hơn cho các nhóm đối tượng chọn lọc.

Nhiều năm qua, Việt Nam đã thực hiện giáo dục môi trường ở trường học, nhất là các trường đại học, trung học chuyên nghiệp. Các chương trình “Con người và môi trường”,  “Môi trường học cơ bản”, “Môi trường sinh thái” là những môn học bắt buộc cho các ngành có liên quan ở bậc đại học. Việt Nam sẽ thực hiện giáo dục môi trường và biến đổi khí hậu trong toàn bộ hệ thống giáo dục từ phổ thông trung học đến các trường đại học, trung học chuyên nghiệp. 

Nhiều hội thảo, nhiều lớp ngắn hạn đã được mở ra cho các nhà hoạch định chính sách, các cán bộ quản lý các cơ quan nhà nước như Văn phòng Trung ương Đảng, Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Chính phủ, các nhà hoạch định chính sách ở địa phương và doanh nghiệp, các tổ chức đoàn thể xã hội, nghề nghiệp. Tuy nhiên, công tác này cần được đẩy mạnh hơn nữa và các dự án tài trợ quốc tế về nâng cao năng lực là rất cần thiết. Hiện cũng có rất ít cơ sở mạnh nghiên cứu chuyên sâu về biến đổi khí hậu. Việc xây dựng các cơ sở này cũng cần được đề ra trong các dự án nâng cao năng lực.

Nâng cao nhận thức - trọng tâm của Chương trình Mục tiêu quốc gia Ứng phó với Biến đổi khí hậu

Trong khuôn khổ Chương trình Mục tiêu quốc gia Ứng phó với Biến đổi khí hậu đã được Thủ tướng Chính phủ Việt Nam phê duyệt, Việt Nam coi ứng phó với biến đổi khí hậu là nhiệm vụ của toàn hệ thống chính trị, của toàn xã hội, của các cấp, các ngành, các tổ chức, mọi người dân và cần được tiến hành với sự đồng thuận và quyết tâm cao, từ địa phương, đến cấp quốc gia.

Một trong những trọng tâm của chương trình là nâng cao nhận thức và phát triển nguồn nhân lực. Từ năm 2010, các kế hoạch nâng cao nhận thức về cơ bản được xây dựng và bắt đầu triển khai tại các địa phương, tại các bộ quản lý các lĩnh vực, ngành nhạy cảm và dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu; triển khai rộng rãi kế hoạch nâng cao nhận thức trong hệ thống giáo dục, đào tạo; tài liệu và phương tiện phục vụ nâng cao nhận thức được xây dựng và phổ cập; Chính phủ chủ trương đạt trên 10% cộng đồng dân cư, trên 65% công chức/viên chức nhà nước có hiểu biết cơ bản về biến đổi khí hậu và các tác động của nó. Đến năm 2015 đạt được trên 80% cộng đồng dân cư, 100% công chức/viên chức nhà nước có hiểu biết cơ bản về biến đổi khí hậu và các tác động của nó.

Bộ Tài nguyên và Môi trường đã bắt đầu triển khai các đợt tập huấn về biến đổi khí hậu cho cán bộ Sở, Phòng Tài nguyên và Môi trường của tất cả các địa phương. Mục tiêu của các khóa tập huấn là: trang bị kiến thức cơ bản (lý thuyết và thực tiễn) về biến đổi khí hậu (nguyên nhân, tác động và ứng phó); tạo điều kiện để Sở, Phòng, Ban của Sở Tài nguyên và Môi trường các tỉnh có đủ năng lực để xây dựng, thực hiện và quản lý kế hoạch hành động cấp địa phương, tham gia thực hiện Chương trình Mục tiêu Quốc gia Ứng phó với Biến đổi khí hậu.

Việc ứng phó với biến đổi khí hậu cần được liên kết với khung cảnh toàn cầu. Các kiến thức, sự trợ giúp công nghệ và tài chính, các kinh nghiệm và bí quyết kỹ thuật từ cộng đồng quốc tế có thể mang lại những lợi ích và cơ hội cho nhân dân địa phương. Hiệu quả này đã được thể hiện trong một số dự án đã được thực hiện. 

Tuy nhiên, việc ứng phó với biến đổi khí hậu cần được bắt đầu từ những hoạt động và biện pháp trong cuộc sống hàng ngày, từ những thay đổi trong hiểu biết, thái độ và hành vi và phải tập trung hơn vào đích ngắn hạn để thích ứng với sự biến thiên của khí hậu và các thiên tai, đáp ứng các vấn đề phát triển cụ thể của địa phương của từng người.

Xây dựng năng lực, nâng cao nhận thức là tạo điều kiện cho công chúng tiếp cận thông tin và phân tích những vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu. Hoạt động này sẽ nhằm vào mọi giới trong xã hội, các cơ quan nhà nước, tư nhân, các cơ quan phi chính phủ.

Xây dựng các chương trình cho các khoá đào tạo, cho từng loại đối tượng cụ thể; đào tạo và chuyển giao công nghệ, bao gồm biên soạn tài liệu tuyên truyền, giáo dục và đào tạo có liên quan; sử dụng các phương tiện truyền thông như sách, báo, tạp chí, phát thanh, truyền hình để phổ biến kiến thức về biến đổi khí hậu là một nhiệm vụ cũng được đặt ra cho các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Thông tin và Truyền thông.

Nâng cao nhận thức còn là quá trình trao đổi kinh nghiệm, học hỏi thực tiễn. Người dân biết rõ hơn các nhu cầu và mối đe dọa đối với họ, khu vực nào dễ bị ảnh hưởng, các lĩnh vực kinh tế và đời sống ở địa phương, nhưng họ cần giúp đỡ về kỹ thuật và cách nhìn khách quan từ bên ngoài của các chuyên gia.

Trong quá trình thực hiện chương trình, nhiều ý tưởng và sự việc mới có thể được tìm hiểu và phát hiện, trong khi làm việc với người dân hoặc chính quyền địa phương, nhiều khi các chuyên gia có thể học hỏi và thu lượm được nhiều bài học kinh nghiệm bổ ích trong nhận thức và hiểu biết thực tế.