Song theo đánh giá của một chuyên gia trong ngành tài chính, để làm được việc này không hẳn dễ dàng và đòi hỏi phải có sự kết hợp mạnh mẽ giữa các cơ quan liên quan cũng như mất khá nhiều thời gian. Bởi thực tế hiện nay, không chỉ có các tiệm vàng (không được cấp giấy phép thu đổi ngoại tệ) mà hầu hết quầy thu đổi USD (ngoài hệ thống ngân hàng) được cấp phép cũng như quầy thu đổi USD của ngân hàng đều mua - bán không đúng giá niêm yết theo quy định của NHNN. Bên cạnh đó, còn có hàng loạt điểm thu đổi ngoại tệ ngoài luồng đang hoạt động tại nhà riêng.

Lượng ngoại tệ đem ra thị trường chợ đen được tiêu thụ rất dễ dàng. Trong đó, với các quầy thu đổi ngoại tệ trực thuộc ngân hàng và kể cả những điểm thu đổi được cấp phép đều mua - bán theo cơ chế 2 giá. Tức bên ngoài niêm yết tỷ giá giao dịch theo đúng quy định của Nhà nước, nhưng khi khách hàng đổi hoặc mua sẽ có giá khác. Cụ thể, trong ngày cuối tuần, tỷ giá niêm yết tại các NHTM là 18.479 VND/USD (cả mua và bán), nhưng trên thị trường tự do tỷ giá được giao dịch ở mức 19.420 - 19.520 VND/USD (mua - bán), chênh lệch hơn 1.000 VND/USD.

Vì vậy, lượng ngoại tệ không thể vào ngân hàng, cho dù các nhà băng đã ra sức gia tăng tiện ích để thu hút nguồn USD đáp ứng cho DN nhập khẩu vào dịp cuối năm. Điều này được chứng minh thực tế qua lượng kiều hối chuyển về Việt Nam nhưng không nằm lại các ngân hàng, đồng thời khách hàng cũng không muốn bán lại kiều hối cho các nhà băng.

Tổng giám đốc Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín (Sacombank), ông Trần Xuân Huy cho biết, trong tổng số 850 triệu USD kiều hối chuyển về Việt Nam thông qua Công ty Kiều hối Sacombank trong năm nay, chỉ có 10% khách hàng bán lại cho Ngân hàng. Phần còn lại đều được rút về hoặc đem bán bên ngoài, cho dù Sacombank đã dùng mọi cách để thuyết phục.

Theo ông Trịnh Hoài Nam, Phó giám đốc Công ty Kiều hối Đông Á, doanh số chi trả của Công ty trong năm qua cũng đạt 1 tỷ USD. Trong năm 2009, Công ty đã phát triển được hơn 10 đối tác mới ở các thị trường có tiềm năng kiều hối mạnh như Mỹ, Trung Đông, châu Âu, châu Á. Sự hài lòng của khách hàng đối với dịch vụ chi trả của Công ty ngày càng cao. Thế nhưng, lượng kiều hối ở lại với Ngân hàng cũng không nhiều.

Từ thực tế trên, Tổng giám đốc Sacombank đã kiến nghị lên Thống đốc NHNN trong cuộc họp tổng kết ngành khu vực TP. HCM, xin được gia tăng thêm chương trình khuyến mãi hoặc bằng cách nào đó mà khi cộng vào tỷ giá có thể vượt qua mức quy định của Nhà nước, thì mới có thể giữ chân được kiều hối ở lại ngân hàng.

Giám đốc BIDV Chi nhánh TP. HCM, ông Lê Kim Hòa cũng cho rằng, với thực trạng tỷ giá hối đoái đang tồn tại hai giá trên thị trường hiện nay, thì vai trò của ngân hàng trong mua bán đã mất đi mà chủ yếu các khách hàng tự giao dịch với nhau.

Theo đại diện Ngân hàng Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank), hiện số quầy thu đổi ngoại tệ trực thuộc Eximbank ngoài thị trường chỉ còn lại 3 quầy so với số lượng hàng chục quầy trước đây. Đồng thời, hoạt động mua - bán của các quầy thu đổi ngoại tệ trực thuộc Ngân hàng phải thực hiện theo quy định của Nhà nước. Vì vậy, để thu hút ngoại tệ là rất khó và lượng USD chảy vào Ngân hàng không còn như trước.

Còn theo đại diện Agribank Chi nhánh TP. HCM, do Chi nhánh không có lợi thế về khách hàng xuất khẩu nên cân đối ngoại tệ rất khó khăn và theo vị đại diện này, nhiều chi nhánh của ngân hàng khác cũng ở tình trạng đó. Vì vậy, với các nhu cầu về ngoại tệ cho các khách hàng đi du lịch, du học…, Ngân hàng cũng không đáp ứng được, do đó người dân phải mua ngoài thị trường chợ đen.

Chính yếu tố này lại gây ra sự lo lắng về tâm lý, dẫn đến tỷ giá trên thị trường chợ đen đội lên. Trong đó, không loại trừ yếu tố đầu cơ.  

Theo quy định, các tiệm vàng không được thu đổi ngoại tệ và nếu bị phát hiện sẽ lập biên bản vi phạm và tịch thu toàn bộ số ngoại tệ đang giao dịch. Thế nhưng, hiện nay các cơ sở này vẫn bán USD cho người dân, cho dù lực lượng thanh tra, quản lý NHNN đã phối hợp với cơ quan ban ngành khác ráo riết kiểm tra.