Các mặt hàng tiếp theo có kim ngạch tăng mạnh so cùng kỳ năm 2009 là sắn - sản phẩm từ sắn (65 triệu USD, tăng 142%), máy móc - thiết bị (210 USD, tăng 139%), dây điện - cáp điện (100 triệu USD, tăng 107%), hoá chất - sản phẩm hoá chất (30 triệu USD, tăng 75%), than đá (134 triệu USD, tăng 68,8%), chè (12 triệu USD, tăng 60%)...

Đáng chú ý, một số sản phẩm được coi là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, như gạo, hạt tiêu, thuỷ sản, gỗ và sản phẩm gỗ, cũng có mức tăng xuất khẩu khá mạnh. Chẳng hạn, gỗ tăng 37% (270 triệu USD), thuỷ sản tăng 27,9% (270 triệu USD), hạt điều tăng 29% (65 triệu USD)...

Tất nhiên, mức tăng trưởng nói trên không phải quá lớn, bởi được so với tháng 1/2009 - thời điểm được coi là “đáy” về xuất khẩu. Và nếu nhìn kết quả xuất khẩu tháng 1/2010 trong tương quan với kế hoạch của cả năm 2010 do Bộ Công thương đề ra, thì khoảng cách để hoàn thành chỉ tiêu là quá lớn và chưa dễ gì nhìn nhận xu hướng xuất khẩu của các tháng tới.

Đơn cử, thủy sản dù tăng trưởng 27,9% so cùng kỳ, nhưng nếu so với chỉ tiêu xuất khẩu 4,6 tỷ USD, thì mới đạt 5,86% kế hoạch. Tương tự, mặt hàng gạo mới đạt 5,8% kế hoạch năm (kế hoạch xuất khẩu 2,85 tỷ USD), máy móc - thiết bị - phụ tùng đạt 8,75% kế hoạch năm (kế hoạch xuất khẩu 2,4 tỷ USD)...

Bên cạnh đó, xuất khẩu trong vài tháng đầu năm thường giảm mạnh so với những tháng cuối năm trước và điều này cũng đúng trong thời điểm hiện nay, khi hầu hết các mặt hàng có giá trị lớn đều xuất khẩu giảm so với tháng 12/2009. Chẳng hạn, thủy sản giảm 117 triệu USD, cao su giảm 42 triệu USD, dệt may giảm 132 triệu USD, giày dép giảm 92 triệu USD, điện tử - máy tính giảm 30 triệu USD, máy móc - thiết bị giảm 22 triệu USD...

Chính kim ngạch xuất khẩu tăng so với cùng kỳ năm 2009 và giảm so với tháng trước khiến việc dự đoán xu hướng xuất khẩu của năm 2010 ở thời điểm này khó chính xác.

Theo kế hoạch của Bộ Công thương, năm 2010, Việt Nam sẽ xuất khẩu đạt 60,54 tỷ USD, tăng 7% so với năm 2009. Mục tiêu này được coi là cẩn trọng, bởi mức này thấp hơn so với tổng kim ngạch xuất khẩu của năm 2008 tới 2,1 tỷ USD. Song, trong bối cảnh thị trường xuất khẩu chưa thực sự khả quan, thì để đạt mục tiêu 60,54 tỷ USD cũng không phải dễ dàng. Điều này được đã chứng minh một phần từ kim ngạch xuất khẩu trong tháng 1, như các số liệu đã dẫn ở trên.

Có một điểm yếu trong hoạch định chính sách xuất khẩu của Việt Nam là việc xây dựng chiến lược ngành hàng đối với các thị trường mũi nhọn chưa được đầu tư đúng mức. Điều này khiến Bộ Công thương phải đề ra giải pháp “tập trung đầu tư nâng cao công tác dự báo về sản xuất, thị trường và các điều kiện thương mại làm cơ sở cho việc chỉ đạo phát triển sản xuất, xuất khẩu”. Song, việc đánh giá từng mặt hàng, từng thị trường mới chỉ là một khâu, trong khi việc tạo ra các sản phẩm riêng với giá trị gia tăng cao thực sự là bài toán rất khó trong thời điểm hiện nay.

Các chuyên gia thương mại thừa nhận rằng, xuất khẩu trong thời gian qua, dù có những chuyển biến về cơ cấu hàng hoá, nhưng vẫn phải dựa vào những sản phẩm sẵn có hoặc phụ thuộc vào nguồn đầu tư từ nước ngoài.

Một ví dụ cho thực tế này là, xuất khẩu năm 2010 đã mất một phần “chỗ dựa” từ mặt hàng dầu thô, khi khối lượng xuất khẩu mặt hàng này giảm 4,5 triệu tấn, kim ngạch giảm 17,5% so với năm 2009. Việc “hụt” hơn 1 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu mặt hàng dầu thô khiến các ngành hàng khác phải gồng mình gánh chỉ tiêu tăng xuất khẩu 7% năm 2010.

Bên cạnh đó, trong khi nhiều mặt hàng được đánh giá là đã tới ngưỡng về sản lượng, thì giá xuất khẩu năm 2010 sẽ là yếu tố chính quyết định việc hoàn thành chỉ tiêu. Tuy nhiên, với thực trạng chưa tạo được sức ép hay khả năng “làm giá” các mặt hàng xuất khẩu, thì việc phụ thuộc vào giá thế giới của doanh nghiệp là rất rõ ràng trong thời gian tới. Điều này càng làm cho xu hướng xuất khẩu trở nên khó đoán hơn, nếu chỉ căn cứ vào số liệu thống kê của tháng 1/2010.

Các cơ quan quản lý đã xác định rằng, cách giúp doanh nghiệp duy trì và mở rộng thị trường là tăng cường công tác xúc tiến thương mại. Nhà nước sẽ tiếp tục tăng kinh phí hỗ trợ hoạt động này của các doanh nghiệp để giúp doanh nghiệp chủ động tiếp cận thị trường. Khả năng điều tiết tốc độ xuất khẩu phụ thuộc khá nhiều vào hiệu quả của các chương trình xúc tiến thương mại trong năm nay.