“Theo lý thuyết, việc giảm giá đồng tiền có thể khuyến khích xuất khẩu, nhưng ở Việt Nam, giá trị gia tăng trong hàng hóa xuất khẩu thấp, nên việc giảm giá VND có thể không mang lại hiệu quả như mong muốn, mà trái lại, còn làm tăng nhập siêu và lạm phát. Ngành dệt may là một ví dụ điển hình. Việc công nghiệp phụ trợ, sản xuất nguyên vật liệu trong nước kém phát triển đã khiến cho càng đẩy mạnh xuất khẩu, càng phải nhập khẩu lớn các nguyên phụ liệu đầu vào”, ông Doanh phân tích và cho rằng, trong bối cảnh như vậy, việc giảm giá VND nên được sử dụng theo hướng thắt chặt.
Về mặt lý thuyết, khi đồng nội tệ mất giá sẽ có tác động khuyến khích xuất khẩu, kiềm chế nhập khẩu. Hoặc chí ít, trong ngắn hạn, hiệu ứng này là có thể. Tuy nhiên, nhìn vào cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam hiện nay, có thể thấy, mọi chuyện sẽ không diễn biến thuận chiều như lý thuyết.
Giáo sư Kinh tế Hansjorg Herr của Trường đại học Kinh tế - Luật Berlin (Đức) cho rằng, để kiềm chế nhập siêu, phải có một chiến lược công nghiệp phụ trợ để giảm nhập khẩu của các doanh nghiệp về nguyên liệu, máy móc, thiết bị”.
Theo báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, hàng tiêu dùng chỉ chiếm tỷ trọng khoảng 8% trong tổng kim ngạch nhập khẩu của Việt
Đồng quan điểm này, TS. Lê Xuân Bá, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, tỷ giá là con dao hai lưỡi. Thận trọng trước những ý kiến cho rằng, phải phá giá mạnh VND, thậm chí lên tới 25.000 đồng/USD, để đẩy mạnh xuất khẩu, ông Bá cho hay, “phá giá tiền đồng sẽ dẫn tới lạm phát và đó có thể là một biện pháp hết sức đắt giá”.
Nhận định này có vẻ đang diễn ra trong thực tế. Bởi lẽ, ngay sau khi Ngân hàng Nhà nước vào trung tuần tháng 8 vừa qua quyết định điều chỉnh tỷ giá liên ngân hàng giữa VND với USD tăng thêm gần 2,1%, nhiều mặt hàng phụ thuộc lớn vào nhập khẩu như thép, sữa, thuốc chữa bệnh... đã bắt đầu tăng giá. Theo tính toán của các chuyên gia của Ngân hàng đầu tư Barclays Capital (Anh), cứ 1% tăng thêm trong tỷ giá USD/VND sẽ đóng góp chừng 0,15% vào tỷ lệ lạm phát.
Theo dự báo của các ngân hàng nước ngoài, như ANZ, Standard Chartered Bank, tỷ giá VND/USD sẽ đạt hơn 20.000 đồng/USD trong đầu năm sau.
Nhận định về xu hướng của tỷ giá chưa dừng lại này, TS. Lê Xuân Nghĩa, Phó chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia cho rằng, trong quý IV/2010, tỷ giá sẽ diễn biến khá phức tạp, do nhập siêu chưa có dấu hiệu giảm, doanh nghiệp đến kỳ gom USD để trả nợ...
Hiện tại, khi mà theo tính toán của Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia thông qua tỷ giá thực song phương, lấy năm gốc là năm 2000, VND đang được định giá cao hơn 13,2% so với giá trị thực, cộng thêm những diễn biến cung - cầu trong thực tại, việc điều chỉnh tỷ giá VND/USD có thể là cần thiết và hợp lý. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng, cần phải có chiến lược tỷ giá dài hạn và ổn định, chứ không phải chỉ là mang tính chất đối phó, thậm chí là chạy theo thị trường như thời gian vừa qua.
Với thực tế khó có đáp số trọn vẹn trong điều hành tỷ giá, vấn đề được đặt ra là, khi áp dụng giải pháp thay đổi tỷ giá các bài tính cần phải được đặt hết lên bàn để cân đong xem lợi ích mang lại có lớn hơn tổn thất của việc thay đổi này gây ra không. Đặc biệt, với một nền kinh tế còn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu thiết bị, máy móc và nguyên phụ liệu đầu vào cho sản xuất như Việt
